کلیپ: اهمیت مبادی معرفتی در حل مسائل فقهی

بررسی جواز یا عدم جواز سلب آزادی ها و اعمال محدودیت ها به واسطه قرنطینه موضوع گفتگوی مناط با حجت الاسلام حمید وحیدی* است. ایشان در بخش ابتدایی بیانات خود به تاثیر نگاه جزیره­ای در نقصان استنباط اشاره کردند و در ادامه با ابتناء بر این دیدگاه، راه­کاری را در خصوص حل برخی از تعارضات ارائه کردند. اهم نکات مطرح شده در این به شرح ذیل است:

نگاه جزیره‌ای و نقصان در استنباط

در بررسی مسائل فقهی نباید به نحو جزیره ای عمل کرد. البته هر علمی سازوکار خود را دارد اما از طرفی نباید از تأثیر متعاضد علوم غافل شد. اگر فقیه متکلم زبردستی نباشد و یا اینکه در علوم عقلی پایگاه مستحکمی نداشته باشد، در خروجی های فقه خود دچار خلل و نقصان خواهد بود.

به عنوان مثال: آیا به عنوان حکومت دینی یا به عنوان فرد مؤثر و یا حتی نسبت به خود، قرنطینه را در دستور کار قرار دهیم یا خیر؟ برخی به حدیثی استناد میکنند که رسول اکرم (ص) فرموده اند: لاعدوی[1]؛ به این معنا که هیچ سرایتی در امراض نیست و اگر سرایتی وجود داشت، پس آن مورد اول چگونه مبتلا شده است؟

نکته ای در این بین مغفول مانده، اینکه همان پیامبری که در برخی موارد به نوعی امر به قرنطینه کرده[2]، همان پیامبر فرموده اند:«لاعدوی». البته سند این روایات قابل بررسی است اما ما فرض را بر صحت استناد آنها می گذاریم.

حل تعارض متوهم

نکته کلیدی در فهم این گونه روایات این است که ما نباید با رویکرد فقهی به روایات معرفتی بنگریم. یکی از این دو روایت در ساحت معرفتی سخن می گوید و دیگری در ساحت کنش بیرونی.

در حدیث لا عدوی منظور این است که در مقام قلبی هیچ چیز را نباید دارای اثر دانست، چرا که تأثیر همه چیز به دست ملکوتی است که آن ملکوت به دست خدای متعال است.[3] بنابراین این حدیث در فضای آیاتی همانند «وَ ما رَمَيْتَ إِذْ رَمَيْتَ وَ لكِنَّ اللَّهَ رَمى»[4] سخن می گوید و نباید با استناد به حدیث «لاعدوی» تلاش های مداوا گرانه را نفی کرد.

اما از طرفی هم نباید نگاه های مادی به مسئله داشت و با استناد ناصحیح به امثال آیه «لَيْسَ لِلْإِنْسانِ إِلاَّ ما سَعى ‏» همه چیز را در سعی و تلاش خلاصه کرد.


* مدرس سطوح عالی
[1] -الكافي (ط – الإسلامية)، ج‏۸، ص: ۱۹۶
[2] – صحیح البخاری، ج۷، ص: ۱۳۰- ۵۷۲۹
[3] – يس: ۸۳. فَسُبْحانَ الَّذي بِيَدِهِ مَلَكُوتُ كُلِّ شَيْ‏ءٍ وَ إِلَيْهِ تُرْجَعُون‏
[4] – الأنفال : ۱۷

ارسال دیدگاه

توجه: برای ارسال پیام لازم است همه فیلدها پر شود.